Merhabalar ;

 FMC de ayarları yapıp rotamı belirliyorum, örneğin uçuş irtifamı FL230  olarak ayarlayıp route finder dan rotayı belirliyorum ve uçuşa geçiyorum. kalkıştan hemen sonra otopilot, oto speed, lnav vnav ayarlıyorum ve rota kırım noktasına kadar sorunsuz gidiyor.  Örneğin "erkal" noktasına 17000 feet de olması gerekiyor,  ancak fmc" RESET MCP ALT" uyarısı veriyor , anladıgım kadarıyla alçalmak istiyor , eğer ben oto pilotun irtifasını 17000 e ayarlarsam alçalıyor,  bu hep bu şekilde mi olucak yoksa kendisinin alçalacağı bir ayarı var da ben mi bilmiyorum ?

Numan kardeşim, LNAV ve VNAV ne anlama gelir biliyormusunuz? ona göre açıklama yazacağım.

NAV-GPS düğmesinin fonksiyonunda GPS modu, FS'de (FS9-FSX vs) , default veya programlanabilir bir GPS olduğu takdirde, bu GPS'de FS'in rota yaratıcısı yolu ile girilmiş olan bir rotanın veya uçuş esnasında elle girilmiş geçiş noktalarının "otomatik olarak" ufki (horizontal) yani alçalma veya tırmanma yapmadan uçmaya yarar.
NAV ise, default uçaklarda ve/veya otomatik bir rota uçucusu (GPS-IRS-FMC-FMS vs) olmayan uçaklarda klasik/konvansiyonel radyo seyrüsefer/navigasyon araçlarını kullanarak (NDB,VOR,VORTAC), uçağı bu araçları kullanarak otomatik uçuş mode'unda uçurmaya yarar.

Sorduğunuz sorunun içeriğindeki, rotayı uçma, alçalma ve tırmanma esnasında kullanılan FMC/MCDU/FMS gibi otomatik uçuş bilgisayarları ise LNAV ve/veya VNAV ile koordineli olarak kullanılırlar.

LNAV= Longitude navigation'un kısaltılmışıdır yani boylam diğer bir değiş ile yatay uçuş demektir (yatay otomatik uçuş)
FMC/FMS/MCDU'da girilen tüm waypointler, fixler vs hepsi rota bazında, yapılacak uçuşun harita üzerindeki konumlarıdır.
VNAV= Vertical navigation'un kısaltılmışdır yani dikey uçuş demektir. FMC/FMS/MCDU vb'de uçağın uçması gereken rotasını belirleyen fixler, waypointler vs tüm geçiş noktalarını hangi irtifada geçmesini istiyorsanız yani geçiş yüksekliklerini girdiğinzde bu komut aktif edildiğinde uçak belirlenmiş noktaları o irtifalarda geçmek üzere tırmanacak veya alçalacaktır. Aynı zamanda, bu komut uçağın sürati ile de ilişkilidir. Uçağın süratini elle girilebilir yada bilgisayar otomatik olarak sürati ayarlayabilir. Fakat bunun uygulanabilmesi için uçağın Mode Control Panel'inde Auto Throttle/Auto Thrust ve/veya speed mode'un aktif olması gerekmektedir. Bu kumandalar eğer aktif değil ise, uçak VNAV mode için kendini sürat ve alçalma varyosu için otomatik olarak set edemez.

Gelelim sorunuza. Buna örnekle açıklık getirelim.

-Kalkıştan önce  MCP'nizi 30000ft'e ayarladınız. FMC'de rotanızı set ettiniz ve örneğin PETAR noktasını geçişte 9000ft girdiniz.
Bu durumda kalkıştan sonra LNAV ve VNAV yaparsanız uçak PETAR'ı 9000ft'de geçecek şekilde tırmanır, PETAR'ı 9000ft'de geçer ve 30000ft'e tırmanmaya devam eder.

-Kalkıştan önce  MCP'nizi 15000ft'e ayarladınız. FMC'de rotanızı set ettiniz ve örneğin PETAR noktasını geçişte 9000ft girdiniz. PETAR'dan sonra PAZAR'a FL250 girdiniz
Bu durumda kalkıştan sonra LNAV ve VNAV yaparsanız uçak PETAR'ı 9000ft'de geçecek şekilde tırmanır, PETAR'ı 9000ft'de geçer fakat MCPde Altitude 15000ft seçili olduğu için 15000ft'e gelince tırmanışı durdurur, VNAV söner MCP speed mode ve ALT mode'a geçer FMC'de ALTITUDE CHECK uyarısı gelir.

-Bunun tam tersi alçalırken geçerlidir. 30000ft'de uçuyorsunuz. TOD (top of descent) noktasına gelmeden önce alçalacağınız irtifayı 22000ft olarak seçtiniz. Alçalacağınız geçiş noktası BUK ve geçiş irtifası 16000ft.
Uçak VNAV'da TOD noktasına gelince, 22000ft'e alçalma seçtiğiniz için alçalmaya başlar fakat eğer BUK alçalma profilinde geçmeniz gereken irtifa ise uçak 22000ft'de gelir ve durur. FMC'de ALTITUDE CHECK uyarısı gelir.

-Diyelimki BUK 16000ft, sonraki XYZ geçiş noktası ise 12000ft. Siz MCP'ye 14000ft ayarladınız.
Uçak BUK'u 16000ft'de geçer, ancak diğer XYZ geçiş noktasına alçalırken 14000ft'de durur.

-Diyelimki XYZ/12000ft'den sonra FMC'de geçilecek başka bir irtifa yok. Siz MCPye 8000ft ayarladınız. VNAV aktif.
Uçak nromal alçalma profiline uyar ve siz 8000ft ayarlamış olsanız dahi eğer VNAV aktif ise XYZ/12000ft'de alçalmayı durdurur daha aşağıya alçalmaz. Ta ki size VNAV'ı iptal edip V/S ile veya Level change ile MCP den alçalmaya devam etmek isterseniz.

Atladığınız bir husus var: Şayet, herhangi bir noktada (özellikle İstanbul'dan ayrılmalarda), 8000B yazıyorsa bunun anlamı, bu noktaya geldiğinizde en fazla 8.000 feet veya altında olmanız gerekli. VNAV ile yükseldiğinizde, MCP'ye de atıyorum FL180 girmiş olun, uçak 8.000 feet'te, bu noktaya gelmezse takılır kalır. Ne zaman bu nokta geçilir, ondan sonra yükselme devam eder. Bazen, bu noktayı geçtikten sonra maalesef yükselme devam etmiyor, ben de o vakit VNAV tuşuna iki defa basmak suretiyle tırmanmayı devam ettiriyorum. Tersiyle de ilgili bilgi vereyim: Şayet herhangi bir noktada, atıyorum 8.000A diyorsa da anlamı, bu noktaya geldiğinizde 8.000 feet veya üzerinde olun demektir (özellikle bu noktalarda manialar mevcut ise tahditler ekleniyor).
 
Hakan hocamız, enfes anlatmış zaten. Diyelim, uçuşunuz FL350'da olacak ve tırmanmayı, LNAV + VNAV ile tamamladınız. Uçağınız, seyir irtifasına ulaştı, mutlu mesut devam ediyorsunuz. Alçalma vakti geldi çattı (bir kaç mil kaldı), sizin MCP'de hala 35.000 yazıyorsa FMC'de RESET ALT MCP uyarısı belirir. Bu ikazı da es geçer, yüksekliğinizi değiştirmezseniz uçağınız alçalmaz, seyir irtifasını sürdürmeye devam eder (özellikle sanal ortamda, uyuyup kalan ve meydanın üzerinde, seyir irtifasıyla daireler çizen veya meydandan uzaklara gidenler görürseniz, sebebi bundandır). Ancak, aktif bir ATC var ise size, T/D noktasından önce alçalma verebilir (ya da tam tersi alçalmayın diyebilir, aksi istikamette, altınızdan gelen bir trafik mevcut olabilir), bu durumda VNAV ile devam edecekseniz önce MCP'ye ATC'nin size verdiği irtifayı gireceksiniz, akabinde FMC'deki DES düğmesine basıp DES NOW diyecek ve onaylayacaksınız. Bu noktadan itibaren, DES kısmında bir hız belirlediyseniz, uçağınız bu hızı koruyacak şekilde alçalma yapacaktır (varyosunu buna göre ayarlayacak). Buradaki yegane sorun, yüksek alçalma açısı (varyo) yüzünden, gösterge ve yer hızınız artacaktır. Hız frenleri ile bunu bir nebze azaltabilirsiniz. Yok, bu bana zor gelir diyorsanız, önce ATC'nin size verdiği irtifayı gireceksiniz, akabinde MCP'deki VS düğmesine basacak (böylece VNAV devre dışı kalacaktır), uygun bir alçalma varyosu (atıyorum -2.000 gibi) gireceksiniz. Bu noktadan itibaren uçağınız, sizin belirlediğiniz varyo ile alçalacak ancak hızı da siz ayarlayacaksınız. Buradaki yegane risk, düşük alçalma varyosu verip yüksekte kalabilir; fazla alçalma varyosu verip fazla alçakta kalabilir + son yaklaşma için de hızlı kalabilirsiniz. Aktif ATC, genellikle bu durumları, önceden sezeceği için size uygun bir yaklaşma profili belirleyecektir elbette (çok yakında yüksekte kalırsanız, pas geçtirtip tekrar yaklaştıracaktır).
 
Tüm bu yazdıklarım, yılların sanal uçuş deneyimin dayanmaktadır. Tavsiyem, her şekilde alçalmayı, çevrim dışı deneyin. Her şekilde, nasıl riskler doğuyor, son yaklaşmaya, doğru hız ve doğru yükseklikte girebiliyor musunuz, deneyin. Çevrim dışı uçarken, uzun uçuş süreleri, sıkıntı olmayacaktır elbette. Uçağınızı, harita üzerinden, yaklaşacağınız meydana yakın bir noktaya getirebilir, simülasyon hızını artırabilirsiniz (sakın bunları, çevrim içi denemeyin, zinhar yasaktır). Mümkünse çevrim dışı uçarken, FS'in kendi özelliği veya harici (ücretsiz olanlar da olabilir) bir hava durumu programıyla rüzgarı da aktif edin ki sanalda zorlanmayın. Unutmayın: Barışta ter dökmeyen savaşta kan dökermiş